przedłożona przez Stolicę Apostolską wszystkim ludziom, instytucjom i
władzom zainteresowanym misją rodziny w świecie współczesnym
WPROWADZENIE
Karta Praw Rodziny powstała na życzenie wyrażone przez Synod Biskupów,
który odbywał się w Rzymie w 1980 r. i był poświęcony "Zadaniom
chrześcijańskiej rodziny we współczesnym świecie" (por. Propositio n.
42). Jego Świątobliwość Papież Jan Paweł II w Adhortacji Apostolskiej
Familiaris consortio (n. 46) podjął życzenie Synodu i zobowiązał
Stolicę Apostolską do opracowania Karty Praw Rodziny po to, aby mogła
być ona przedłożona zainteresowanym środowiskom i władzom.
Ważne jest właściwe zrozumienie natury i stylu przedstawionej tutaj
Karty.
Dokument ten nie stanowi wykładu teologii dogmatycznej czy moralnej na
temat małżeństwa i rodziny, chociaż wyraża myśl Kościoła w tej
dziedzinie. Nie jest także kodeksem postępowania przeznaczonym dla
zainteresowanych osób czy instytucji. Również nie jest to zwykła
deklaracja teoretycznych zasad dotyczących rodziny. Celem Karty jest
przedstawienie wszystkim współczesnym chrześcijanom i niechrześcijanom
ujęcia - na tyle pełnego i uporządkowanego, na ile to było możliwe -
podstawowych praw właściwych owej naturalnej i powszechnej
społeczności, jaką jest rodzina.
Przedstawione w Karcie prawa są wyrażone w niej ze świadomością, kim
jest człowiek i czym są wspólne wartości całego rodzaju ludzkiego.
Wizja chrześcijańska jest w niej obecna jako światło Objawienia Bożego,
które oświeca naturalną rzeczywistość rodziny. Prawa w niej zawarte
wypływają ostatecznie z tego prawa, które zostało wpisane przez Stwórcę
w serce każdego człowieka. Społeczeństwo jest powołane do obrony tych
praw przed jakimkolwiek ich naruszeniem oraz do poszanowania ich i
szerzenia tego, co się składa na ich integralną treść. Przedstawione tu
prawa winny być rozpatrywane zgodnie ze specyficznym charakterem Karty.
W niektórych wypadkach są to normy ściśle wiążące prawnie; w innych
postulaty i zasady odnoszące się do prawodawstwa, jakie winno być
stworzone i do rozwoju polityki rodzinnej. Zawsze są profetycznym
wezwaniem na rzecz instytucji rodziny, wymagającej szacunku oraz
ochrony przed wszelkiego rodzaju uzurpacją.
Prawie wszystkie zawarte tu zasady można zresztą znaleźć w innych
dokumentach, zarówno w dokumentach Kościoła, jak i w dokumentach
wspólnoty międzynarodowej. Celem niniejszej Karty jest dostarczenie
lepszego i bardziej precyzyjnego ich opracowania oraz zebranie ich w
organiczną, porządkową i usystematyzowaną całość. Do tekstu dołączono
wykaz "Źródeł i materiałów", do których się odwoływano i z których
zaczerpnięto niektóre sformułowania.
Obecnie Kartę Praw Rodziny przedstawia Stolica Apostolska, centralna i
najwyższa instytucja władzy Kościoła katolickiego. Dokument został
ubogacony bardzo wieloma uwagami i sugestiami, stanowiącymi owoc
szerokiej konsultacji przeprowadzonej wśród członków Konferencji
Episkopatu całego Kościoła, jak również spośród znawców tej dziedziny,
reprezentujących różne kultury. Karta jest skierowana przede wszystkim
do rządów. Potwierdzając, dla dobra społeczeństwa, powszechną
świadomość podstawowych praw rodziny, Karta dostarcza tym wszystkim,
którzy dzielą odpowiedzialność za wspólne dobro, model i punkt
odniesienia dla opracowania ustawodawstwa i polityki rodzinnej oraz
ukierunkowanie dla programów działania.
Równocześnie Stolica Apostolska przedkłada z całym zaufaniem ten
dokument międzynarodowym organizacjom rządowym, które, z racji swej
kompetencji oraz ze względu na działalność podejmowaną dla obrony i
popierania praw człowieka, nie mogą nie dostrzegać łamania podstawowych
praw rodziny czy godzić się na ich łamanie.
Oczywiście, Karta jest skierowana także do samych rodzin: celem jej
jest umocnienie w nich świadomości niezastąpionej roli i miejsca, jakie
zajmuje rodzina: pragnie zachęcić rodziny do łączenia się między sobą
dla obrony i umacniania swych praw; jest dla rodzin zachętą do
wypełniania ich zadań, by w dzisiejszym świecie rola rodziny była coraz
wyraźniej ceniona i uznawana.
Wreszcie Karta zwraca się do wszystkich, mężczyzn i kobiet, aby mając
na uwadze obecne i przyszłe dobro ludzkości, uczynili wszystko dla
zapewnienia ochrony praw rodziny i umocnienia instytucji rodziny.
Stolica Apostolska ogłaszając niniejszą Kartę, oczekiwaną przez
przedstawicieli Episkopatów całego świata, zwraca się ze szczególnym
apelem do wszystkich członków Kościoła i wszystkich instytucji
kościelnych, aby z całą mocą dali świadectwo chrześcijańskiemu
przekonaniu, że nic nie jest w stanie zastąpić rodziny w wypełnianiu
jej misji oraz by starali się zapewnić rodzinom i rodzicom niezbędne
oparcie oraz pomoc w wypełnianiu zadań, które Bóg im powierzył.
KARTA PRAW RODZINY
WSTĘP
Stwierdzając, że:
A. prawa ludzkie, chociaż ujęte jako prawa jednostki, posiadają
podstawowy wymiar społeczny, wyrażający się w sposób zasadniczy i
przyrodzony w rodzinie;
B. rodzina zbudowana jest na małżeństwie, głębokim i uzupełniającym się
związku mężczyzny i kobiety, który opiera się na nierozerwalnej więzi
małżeństwa zawartego dobrowolnie i publicznie, otwartego na
przekazywanie życia;
C. małżeństwo jest instytucją naturalną, wyłącznie jemu powierzona jest misja przekazywania życia;
D. rodzina, związek naturalny, pierwotny w stosunku do państwa czy
jakiejkolwiek innej wspólnoty, posiada swoje własne, niezbywalne prawa;
E. rodzina, będąca czymś znacznie więcej niż tylko zwykłą jednostką
prawną, społeczną czy ekonomiczną, stanowi wspólnotę miłości i
solidarności, jedyną pod względem możliwości nauczania i przekazywania
wartości kulturalnych, etycznych, społecznych, duchowych i religijnych,
istotnych dla rozwoju i powodzenia własnych członków oraz społeczeństwa;
F. rodzina jest miejscem spotkania różnych pokoleń, które pomagają
sobie wzajemnie w osiąganiu pełniejszej mądrości życiowej oraz w
godzeniu praw poszczególnych osób z wymaganiami życia społecznego;
G. rodzina i społeczeństwo, połączone ze sobą żywotnymi i organicznymi
więzami, uzupełniają się w funkcji obrony i rozwoju dobra wszystkich
ludzi i każdego człowieka
H. doświadczenie różnych kultur na przestrzeni wieków unaoczniło
konieczność uznawania i obrony instytucji rodziny przez społeczeństwo;
I. społeczeństwo, a w szczególności państwo i organizacje
międzynarodowe, winny czynić wszystko co możliwe celem zabezpieczenia
wszelkiej pomocy - politycznej, ekonomicznej, społecznej i prawnej -
niezbędnej do umocnienia jedności i stabilności rodziny, tak aby mogła
ona sprostać swym specyficznym zadaniom;
J. prawa, podstawowe potrzeby, powodzenie i wartości rodziny, choć w
wielu wypadkach są coraz lepiej chronione, często jednak nie są
uznawane, a nawet są zagrożone przez różne ustawy, instytucje i
programy społeczno-ekonomiczne;
K. wiele rodzin jest zmuszonych do życia w warunkach ubóstwa, które uniemożliwiają wypełnianie przez nie z godnością ich roli
L. Kościół katolicki, świadom tego, że dobro człowieka, społeczeństwa i
samego Kościoła związane jest z życiem rodziny, zawsze uważał, że jego
posłannictwem jest głoszenie wszystkim wpisanego w naturę ludzką
zamysłu Bożego, dotyczącego małżeństwa i rodziny, popieranie ich i
obrona przed jakimikolwiek atakami
M. Synod Biskupów, zebrany w 1980 r., wyraźnie zalecił opracowanie
Karty Praw Rodziny i przedłożenie jej wszystkim zainteresowanym
Stolica Apostolska, po zasięgnięciu opinii Konferencji Episkopatów, przedkłada obecnie
KARTĘ PRAW RODZINY
i wzywa wszystkie
państwa, organizacje międzynarodowe oraz wszystkie instytucje i osoby
zainteresowane do szanowania tych praw, do zapewnienia rzeczywistego
ich uznawania i przestrzegania.
ARTYKUŁ 1
Każdy człowiek ma prawo do swobodnego wyboru drogi życiowej, a więc do
zawarcia związku małżeńskiego i założenia rodziny albo do pozostawania
w stanie bezżennym.
a. Każdy mężczyzna i każda kobieta, po osiągnięciu wieku odpowiedniego
do zawarcia małżeństwa i posiadający niezbędne do jego zawarcia
zdolności, ma prawo do pobrania się i założenia rodziny, bez żadnej
dyskryminacji; ustawowe ograniczenia tego prawa, stałe lub czasowe,
mogą być wprowadzane jedynie wówczas, gdy wypływają z obiektywnych i
poważnych wymagań samej instytucji małżeństwa oraz jego znaczenia
publicznego i społecznego; w każdym przypadku muszą one szanować
godność i podstawowe prawa człowieka.
b. Ci, którzy zamierzają się pobrać i założyć rodzinę, mają prawo
oczekiwać ze strony społeczeństwa zapewnienia im takich warunków
moralnych, wychowawczych, społecznych i ekonomicznych, które pozwolą im
z całą świadomością i odpowiedzialnością wykonywać prawo do małżeństwa.
c. Władze publiczne winny wspierać instytucjonalną wartość małżeństwa;
związki pozamałżeńskie nie mogą być stawiane na równi z małżeństwami
zawartymi w sposób właściwy.
ARTYKUŁ 2
Małżeństwo może zostać zawarte wyłącznie za dobrowolną i obopólną zgodą, odpowiednio wyrażoną.
a. Doceniając tradycyjną w wielu kręgach kulturowych rolę rodziny w
kierowaniu decyzjami dzieci, należy wystrzegać się wszelkiego przymusu,
który przeszkadzałby w wyborze określonej osoby na współmałżonka.
b. Przyszli małżonkowie posiadają prawo do wolności religijnej; tak
więc żądanie odrzucenia wiary lub zmiany wyznania niezgodnie z
sumieniem, stawiane jako warunek zawarcia małżeństwa, jest pogwałceniem
tego prawa.
c. W naturalnym uzupełnianiu się mężczyzny i kobiety oboje oni posiadają w małżeństwie tę samą godność i równe prawa.
ARTYKUŁ 3
Małżonkowie mają niezbywalne prawo do założenia rodziny i decydowania o
czasie narodzin i liczbie dzieci, uwzględniając w pełni obowiązki wobec
siebie samych, wobec dzieci już narodzonych, rodziny i społeczeństwa,
we właściwej hierarchii wartości i zgodnie z naturalnym porządkiem
moralnym, który wyklucza uciekanie się do antykoncepcji, sterylizacji,
spędzania płodu.
a. Poczynania władz publicznych lub organizacji, zmierzające do
ograniczenia w jakikolwiek sposób wolności małżonków w podejmowaniu
decyzji co do potomstwa, stanowią ciężką obrazę godności ludzkiej i
sprawiedliwości.
b. W stosunkach międzynarodowych pomoc gospodarcza udzielana na rzecz
rozwoju ludów nie może być uzależniana od akceptacji programów
antykoncepcji, sterylizacji czy spędzania płodu.
c. Rodzina ma prawo do pomocy ze strony społeczeństwa w tym, co dotyczy
wydania na świat i wychowania dzieci. Małżeństwa wielodzietne mają
prawo do odpowiedniej pomocy i nie mogą być poddawane dyskryminacji.
ARTYKUŁ 4
Życie ludzkie, od samego poczęcia, bezwzględnie winno być otoczone troską i szacunkiem.
a. Spędzanie płodu jest bezpośrednim pogwałceniem podstawowego prawa każdej istoty ludzkiej - prawa do życia.
b. Poszanowanie dla godności ludzkiej wyklucza jakiekolwiek manipulacje
eksperymentalnie dokonywane na ludzkim embrionie lub inne jego
wykorzystywanie.
c. Każda interwencja w dziedzictwo genetyczne osoby ludzkiej, której
celem nie jest korekta anomalii, stanowi pogwałcenie prawa do
nienaruszalności fizycznej i pozostaje w sprzeczności z dobrem rodziny.
d. Zarówno przed, jak i po narodzeniu, dzieci mają prawo do ochrony i
specjalnej opieki; to samo dotyczy matek w okresie ciąży i - w
rozsądnych wymiarach - po porodzie.
e. Wszystkie dzieci, bez względu na to, czy narodziły się z małżeństwa,
czy też ze związku pozamałżeńskiego, posiadają takie same prawa do
opieki społecznej i do troski o pełny rozwój ich osobowości.
f. Sieroty oraz dzieci pozbawione rodziców czy opiekunów winny być
otoczone przez społeczeństwo szczególną troską. W sprawach dotyczących
adopcji lub przyjęcia dzieci na wychowanie przez inną rodzinę, państwo
powinno wprowadzić odpowiednie ustawy prawne, które ułatwią rodzinom
zdolnym do tego przyjęcie dzieci potrzebujących opieki - na stałe lub
czasowo - a jednocześnie uwzględniające naturalne prawa rodziców.
g. Dzieci upośledzone posiadają prawo do tego, by w domu i w szkole mieć warunki sprzyjające ich ludzkiemu rozwojowi.
ARTYKUŁ 5
Rodzice, ponieważ dali życie dzieciom, mają pierwotne, niezbywalne
prawo i pierwszeństwo do wychowania potomstwa i dlatego muszą być
uznani za pierwszych i głównych jego wychowawców.
a. Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie ze swoimi
przekonaniami moralnymi i religijnymi, z uwzględnieniem tradycji
kulturalnych rodziny, które sprzyjają dobru i godności dziecka; winni
także otrzymywać od społeczeństwa odpowiednią pomoc i wsparcie
konieczne do wypełnienia roli wychowawców.
b. Rodzice mają prawo do swobodnego wyboru szkół lub innych środków
niezbędnych do kształcenia dzieci, zgodnie z własnymi przekonaniami.
Władze publiczne winny sprawić, że rozdział dotacji publicznych będzie
rzeczywiście umożliwiał rodzicom korzystanie z tego prawa, bez
nakładania na nich niesprawiedliwych ciężarów. Rodzice nie powinni, w
sposób bezpośredni czy pośredni, być zmuszani do dodatkowych wydatków,
co stanowiłoby niesprawiedliwą przeszkodę lub ograniczenie możliwości
korzystania z tego uprawnienia.
c. Rodzice mają prawo do tego, że ich dzieci nie będą musiały
uczęszczać do szkół, które nie zgadzają się z ich własnymi
przekonaniami moralnymi i religijnymi. W szczególności wychowanie
seksualne, stanowiące podstawowe prawo rodziców, winno dokonywać się
zawsze pod ich troskliwym kierunkiem, zarówno w domu, jak i w wybranych
i kontrolowanych przez nich ośrodkach wychowawczych.
d. Naruszane są prawa rodziców, gdy państwo narzuca obowiązkowy system
wychowania, z którego zostaje usunięta całkowicie formacja religijna.
e. Podstawowe prawo rodziców do wychowywania dzieci powinno być
wspierane przez rozmaite formy współpracy rodziców z nauczycielami i
kierownictwem szkoły, a w szczególności przez dopuszczenie obywateli do
uczestnictwa w działalności szkoły oraz w określaniu i wprowadzaniu w
życie polityki wychowawczej.
f. Rodzina ma prawo wymagać, by środki społecznego przekazu stanowiły
pozytywne narzędzie budowania społeczeństwa i by wspierały podstawowe
wartości rodziny. Jednocześnie rodzina ma prawo do odpowiedniej
ochrony, a w szczególności do ochrony swych najmłodszych członków,
przed ujemnymi wpływami i nadużyciami ze strony środków przekazu
ARTYKUŁ 6
Rodzina ma prawo istnieć i rozwijać się jako rodzina.
a. Władze publiczne winny uznawać i wspierać godność, słuszną niezależność, intymność, integralność i stałość każdej rodziny.
b. Rozwód narusza samą instytucję małżeństwa i rodziny.
c. System rodziny wielkiej, tam, gdzie istnieje, winien być otaczany
szacunkiem i opieką, by mógł lepiej wypełniać swoją tradycyjną funkcję
w zakresie solidarności i wzajemnej pomocy, przy jednoczesnym uznawaniu
praw małej rodziny i godności każdego z jej członków jako osoby.
ARTYKUŁ 7
Każdej rodzinie przysługuje uprawnienie do swobodnego organizowania
życia religijnego w ognisku domowym pod kierunkiem rodziców, jak
również prawo do publicznego wykonywania i głoszenia swojej wiary,
uczestniczenia w kulcie publicznym oraz swobodnego wyboru programów
wychowania religijnego, bez znoszenia z tego powodu jakiejkolwiek
dyskryminacji.
ARTYKUŁ 8
Rodzina ma prawo do wypełniania swej funkcji społecznej i politycznej w budowaniu społeczeństwa.
a. Rodziny mają prawo do zrzeszania się z innymi rodzinami i
instytucjami celem właściwego i gorliwego wypełniania swych zadań, a
także dla ochrony praw rodziny, popierania jej dobra i reprezentowania
interesów.
b. Rodziny i zrzeszenia rodzin winny mieć zapewnione prawo do
wypełnienia właściwej im roli w przygotowywaniu i wprowadzaniu w życie
programów gospodarczych, społecznych, prawnych i kulturalnych, mających
wpływ na życie rodzinne.
ARTYKUŁ 9
Rodziny mają prawo oczekiwać od władz publicznych właściwej, nikogo nie
dyskryminującej polityki rodzinnej w kwestiach prawnych, gospodarczych,
społecznych, finansowych.
a. Rodziny mają prawo do takich warunków ekonomicznych, które im
zagwarantują odpowiadający ich godności poziom życia i pełny rozwój.
Nie wolno pozbawiać ich prawa do nabywania i posiadania dóbr
prywatnych, które sprzyjałyby stabilizacji życia rodzinnego; prawa
dotyczące dziedziczenia i przekazywania majątku winny respektować
potrzeby i uprawnienia członków rodziny.
b. Rodziny mają prawo spodziewać się, że społeczeństwo, przewidując ich
potrzeby, zapewni im pomoc w nadzwyczajnych wypadkach, takich jak
przedwczesna śmierć jednego lub obojga rodziców, opuszczenie rodziny
przez jednego z małżonków, w razie wypadku, choroby czy inwalidztwa, w
razie bezrobocia lub wtedy, gdy rodzina musi ponosić dodatkowe ciężary
związane ze starością, niedorozwojem fizycznym czy umysłowym któregoś
ze swych członków, czy też w związku z wychowaniem dzieci.
c. Osoby starsze mają prawo do tego, by mieć zapewnione miejsce - we
własnej rodzinie lub, gdy jest to niemożliwe, w instytucjach do tego
powołanych - gdzie mogłyby dożywać swej starości, wykonując czynności
dostosowane do ich wieku i zapewniające im udział w życiu społecznym.
d. Prawa i potrzeby rodziny, a w szczególności wartość jedności
rodzinnej, winny być uszanowane również w polityce i ustawodawstwie
karnym w taki sposób, aby więźniowie mogli pozostawać w kontakcie ze
swoimi rodzinami, a rodziny w okresie uwięzienia któregoś ze swych
członków otrzymywały niezbędne wsparcie.
ARTYKUŁ 10
Rodziny mają prawo do takiego systemu społecznego i gospodarczego, w
którym organizacja pracy umożliwia członkom rodziny wspólne życie i nie
zagraża jedności, powodzeniu i stabilności rodziny, zapewniając
jednocześnie możliwość zdrowego wypoczynku.
a. Wynagrodzenie za pracę winno być wystarczające do założenia i
godnego utrzymania rodziny, czy to dzięki odpowiedniej płacy,
określonej jako "płaca rodzinna", czy też dzięki innym środkom
społecznym, jak zasiłki rodzinne bądź wynagrodzenie pracy domowej
jednego z rodziców; powinno być ono takie, aby matka nie była zmuszona
do pracy poza domem ze szkodą dla życia rodziny, a zwłaszcza
wychowywania dzieci.
b. Należy uznać i szanować pracę matki w domu, zgodnie z wartością, jaką przynosi ona rodzinie i społeczeństwu.
ARTYKUŁ 11
Rodzina ma prawo do mieszkania odpowiedniego dla życia rodzinnego i
dostosowanego do liczby jej członków, w miejscu zapewniającym
podstawowe usługi konieczne do życia rodziny i wspólnoty.
ARTYKUŁ 12
Rodziny migrantów mają prawo do takiej samej ochrony społecznej, jaka przysługuje innym rodzinom.
a. Rodziny imigrantów mają prawo do poszanowania własnej kultury oraz
do wsparcia i opieki koniecznej dla ich włączenia się we wspólnotę, do
której wnoszą swój wkład.
b. Emigranci zatrudnieni w jakimś kraju mają prawo do jak najszybszego sprowadzenia swoich rodzin.
c. Uchodźcy mają prawo oczekiwać ze strony władz publicznych i
organizacji międzynarodowych pomocy w połączeniu się z własnymi
rodzinami.
Rzym, 1983 r.
Przypisy:
1. Rerum novarum, 9; Gaudium et spes, 24.
2. Pacem in terris, 1; Gaudium et spes, 48, 50; Familiaris consortio, 19; Codex Iuris Canonici, 1056.
3. Gaudium et spes, 50; Humanae vitae, 12; Familiaris consortio, 28.
4. Rerum novarum, 9-10; Familiaris consortio, 45.
5. Familiaris consortio, 43.
6. Gaudium et spes, 52; Familiaris consortio, 21.
7. Gaudium et spes, 52; Familiaris consortio, 42, 45.
8. Familiaris consortio, 45.
9. Familiaris consortio, 46.
10. Familiaris consortio, 6, 77.
11. Familiaris consortio, 3, 46.
12. Familiaris consortio, 46.
13. Rerum novarum, 9; Pacem in terris, 1; Gaudium et spes, 26; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, 16, 1.
14. Codex Iuris Canonici, 1058 i 1077; Powszechna Deklaracja..., 16, 1.
15. Gaudium et spes, 52; Familiaris consortio, 81.
16. Gaudium et spes, 52; Familiaris consortio, 81-82.
17. Gaudium et spes, 52; Codex Iuris Canonici, 1057 § 1; Powszechna Deklaracja..., 16, 2.
18. Gaudium et spes, 52.
19. Dignitatis humanae, 6.
20. Gaudium et spes, 49; Familiaris consortio, 19, 22; Codex Iuris Canonici, 1135; Powszechna Deklaracja..., 16, 1.
21. Populorum progressio, 37; Gaudium et spes, 50, 87; Humanae vitae, 10; Familiaris consortio, 30, 46.
22. Familiaris consortio, 30.
23. Familiaris consortio, 30.
24. Gaudium et spes, 50.
25. Gaudium et spes, 51; Familiaris consortio, 26.
26. Humanae vitae, 14; Kongregacja Doktryny Wiary: Deklaracja o przerywaniu ciąży, 18 XI 1974; Familiaris consortio, 30.
27. Jan Paweł II: Przemówienie do Papieskiej Akademii Nauk, 23 X 1982.
28. Powszechna Deklaracja..., 25, 2; Deklaracja Praw Dziecka, preambuła i 4.
29. Powszechna Deklaracja..., 25, 2.
30. Familiaris consortio, 41.
31. Familiaris consortio, 77.
32. Divini magistri, 27-34; Gravissimum educationis, 3; Familiaris consortio, 36; Codex Iuris Canonici, 793, 1136.
33. Familiaris consortio, 46.
34. Gravissimum educationis, 7; Dignitatis humanae, 5; Jan Paweł II:
Wolność religijna i Akt Końcowy z Helsinek (list do szefów państw
sygnatariuszy Aktu Końcowego z Helsinek), 4 b; Familiaris consortio,
40; Codex Iuris Canonici, 797.
35. Dignitatis humanae, 5; Familiaris consortio, 37 i 40.
36. Dignitatis humanae, 5; Familiaris consortio, 40.
37. Familiaris consortio, 40; Codex Iuris Canonici, 796.
38. Paweł VI: Orędzie na 3 Światowy Dzień Środków Masowego Przekazu, 1969; Familiaris consortio, 76.
39. Familiaris consortio, 46.
40. Rerum novarum, 10; Familiaris consortio, 46, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, 17.
41. Gaudium et spes, 48, 50.
42. Dignitatis humanae, 5; Wolność religijna i Akt Końcowy z Helsinek,
4 b; Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, 18.
43. Familiaris consortio, 44, 48.
44. Apostolicam actuositatem, 11; Familiaris consortio, 46, 75.
45. Familiaris consortio, 44-45.
46. Laborem exercens, 10, 19; Familiaris consortio, 45; Powszechna
Deklaracja..., 16, 3 i 22; Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych,
Społecznych i Kulturalnych, 10, 1.
47. Mater et magistra, 11; Laborem exercens, 10; Familiaris consortio,
45; Powszechna Deklaracja..., 22, 25; Międzynarodowy Pakt Praw
Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, 7, a ii.
48. Familiaris consortio, 45-46; Powszechna Deklaracja..., 25, 1;
Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i kulturalnych, 9,
10, 1 i 10, 2.
49. Gaudium et spes, 52; Familiaris consortio, 27.
50. Laborem exercens, 19; Familiaris consortio, 77; Powszechna Deklaracja..., 23, 3.
51. Laborem exercens, 19; Familiaris consortio, 23 i 81.
52. Laborem exercens, 23.
53. Apostolicam actuositatem, 8; Familiaris consortio, 81;
Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, 11,
1.
54. Familiaris consortio, 77; Europejska Karta Społeczna, 19.
|
